Anahtar Kelimeler
nörobilim
spontanlık
yaratıcılık
katarsis
ayna nöron sistemi
travma odaklı psikodrama
Öz
Psikodrama, bireylerin geçmiş yaşantılarını, güncel çatışmalarını ve geleceğe yönelik beklentilerini canlandırmalar aracılığıyla ele almalarını sağlayan, eylem temelli bir psikoterapi yöntemidir. Moreno tarafından geliştirilen bu yaklaşım, spontanlık, yaratıcılık, katarsis ve tele gibi temel ilkeler üzerine kuruludur. Son yıllarda psikoterapötik yöntemlerin nörobilimsel temellerine yönelik artan ilgi, psikodramanın da beyin işlevleriyle ilişkisini araştırmaya yöneltmiştir. Bu derlemede, psikodramanın temel ilkeleri ve evreleri (ısınma, eylem, paylaşım) ile başlıca teknikleri (rol değişimi, aynalama, eşleme) nörobiyolojik karşılıklarıyla ele alınmaktadır. Bulgular, psikodrama süreçlerinin prefrontal korteks, limbik sistem, ayna nöronlar ve dil merkezleri gibi farklı beyin bölgelerinin bütüncül aktivasyonunu içerdiğini göstermektedir. Travma odaklı psikodrama uygulamaları, sağ–sol beyin yarımküreleri ile kortikal ve limbik sistem arasındaki entegrasyonu güçlendirerek travmatik anıların yeniden işlenmesini ve dönüştürülmesini kolaylaştırmaktadır. Grup dinamikleri ise paylaşım ve empati süreçlerini destekleyerek terapötik etkinliği artırmaktadır. Bununla birlikte, literatürdeki çalışmaların büyük ölçüde küçük örneklemlerle sınırlı olması ve randomize kontrollü çalışmaların yetersizliği, elde edilen bulguların genellenebilirliğini sınırlandırmaktadır. Daha kapsamlı ve deneysel araştırmalarla desteklenmesi halinde, psikodramanın nörobiyolojik mekanizmalarının daha açık biçimde ortaya konabileceği ve klinik uygulamalara güçlü katkılar sunabileceği öngörülmektedir.
Referanslar
Altınay Deniz. (2015). Psikodrama grup psikoterapisi el kitabı [Psychodrama group psychotherapy handbook]. Epsilon Yayınları.
Ancelin Schützenberger, A. (2012). Psikosoybilim. Türkiye İş Bankası Yayınları.
Baker, F. A., Metcalf, O., Varker, T., & O’Donnell, M. (2018). A systematic review of the efficacy of creative arts therapies in the treatment of adults with PTSD. Psychological Trauma: Theory, Research, Practice, and Policy, 10(6), 643–651.
Bilik, E. (2019). Neuropsychodrama: What is happening in our brains in psychodrama? Revista Brasileira de Psicodrama, 27(2), 165–173.
Dayton, T. (2016). Neuropsychodrama in the treatment of relational trauma: Relational trauma repair—An experiential model for treating posttraumatic stress disorder. The Journal of Psychodrama, Sociometry, and Group Psychotherapy, 64(1), 41–50.
Dökmen, Ü. (2017). Sosyometri ve psikodrama. Remzi Kitabevi.
Geçtan, E. (1976). Tiyatro yolu ile ruhsal tedavi “psikodrama”. Tiyatro Araştırmaları Dergisi, 2(1), 55–72.
Giacomucci, S., & Marquit, J. (2020). The effectiveness of trauma-focused psychodrama in the treatment of PTSD in inpatient substance abuse treatment. Frontiers in Psychology, 11, 896.
Goldman, A. I. (2006). Simulating minds: The philosophy, psychology, and neuroscience of mindreading. Oxford University Press.
Orkibi, H. (2025). Psychodrama: A creative method to survive and thrive. Cambridge University Press.
Hug, E. (2013). A neuroscience perspective on trauma and action methods. In K. Duhl (Ed.), Healing world trauma with the therapeutic spiral model (pp. 15–34). Jessica Kingsley Publishers.
Panksepp, J. (2004). Affective neuroscience: The foundations of human and animal emotions. Oxford University Press.
Moreno, J. L. (1953). Who shall survive? Foundations of sociometry, group psychotherapy and socio-drama (2nd ed.). Beacon House.
Moreno, J. L. (1955). Theory of spontaneity-creativity. Sociometry, 18(2), 105–118.
Moreno, J. L. (1959). Psychodrama (Vol. 1). Beacon House.
Nolte, J. (2018). Psychodrama and creativity in education. In P. Duffy & E. Vettraino (Eds.), Creativity in theatre: Theory and action in theatre/drama education (pp. 191–207). Springer International Publishing.
Fonseca, J., & Sacks, J. M. (2004). Contemporary psychodrama: New approaches to theory and technique. Brunner-Routledge.
Kellermann, P. F. (1994). Role reversal in psychodrama. In P. Holmes, M. Karp, & M. Watson (Eds.), Psychodrama since Moreno: Innovations in theory and practice (pp. 263–279). Routledge.
López-González, M. A., Morales-Landazábal, P., & Topa, G. (2021). Psychodrama group therapy for social issues: A systematic review of controlled clinical trials. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(9), 4442.
Marmarosh, C. L., Sandage, S., Wade, N., Captari, L. E., & Crabtree, S. (2022). New horizons in group psychotherapy research and practice from third wave positive psychology: A practice-friendly review. Research in Psychotherapy: Psychopathology, Process, and Outcome, 25(3), 643–656.
Özbek, A., & Leutz, G. (2003). Grup psikoterapisinde sahnesel etkileşim (2. baskı). Abdülkadir Özbek Psikoterapi Enstitüsü Yayını.
Pies, R. (2008). Summoning the muse: The role of expressive arts therapy in psychiatric care. Psychiatric Times, 25(1), 10–14.
Riessman, F. (1965). The “helper” therapy principle. Social Work, 10(2), 27–32.
Ron, Y. (2022). The role of group sharing: An action research study of psychodrama group therapy in a psychiatric inpatient ward. Psych, 4(4), 626–639.
Kaner, S. (1990). Psikodrama: Kuram, teknik ve araçlar. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 23(1), 457–480.
Siegel, D. J. (1999). The developing mind: Toward a neurobiology of interpersonal experience. Guilford Press.
Vieira, F., & Risques, M. (2013). Psychodrama and psychopathology: Purposefully adapting the method to address different pathologies. In C. Baim, J. Burmeister, & M. Maciel (Eds.), Psychodrama (pp. 247–260). Routledge.
Gallese, V. (2001). The “shared manifold” hypothesis: From mirror neurons to empathy. Journal of Consciousness Studies, 8(5–7), 33–50.
Yaniv, D. (2012). Dynamics of creativity and empathy in role reversal: Contributions from neuroscience. Review of General Psychology, 16(1), 70–77.
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Telif Hakkı (c) 2025 Çukurova Ruh Sağlığı Dergisi